Năm 2025, thị trường nội địa Việt Nam đạt quy mô khoảng 269 tỷ USD, tổng mức bán lẻ hàng hóa và dịch vụ tăng 9 - 10%, cao nhất trong 5 năm gần đây. Giới chuyên gia nhận định, trong bối cảnh kinh tế toàn cầu nhiều bất định, thị trường nội địa không còn là “phao cứu sinh” tạm thời, mà đang dần trở thành trụ cột chiến lược của tăng trưởng . Vấn đề đặt ra là, làm gì để trụ cột này đủ vững, đủ dài hạn?

Sức bật của một thị trường 269 tỷ USD

Điểm sáng trong bức tranh kinh tế năm 2025 là sức bật của thị trường nội địa. Báo cáo Thị trường nội địa Việt Nam 2025 do Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước (Bộ Công Thương) công bố cho thấy, tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng cả nước ước đạt 7.093 nghìn tỷ đồng, tăng khoảng 10% so với năm 2024.

Đây là mức tăng cao nhất trong 5 năm trở lại đây, nếu không tính các năm biến động bất thường do dịch COVID-19. Quy đổi theo giá trị, quy mô thị trường bán lẻ và dịch vụ Việt Nam đạt khoảng 269 tỷ USD, trong đó bán lẻ hàng hóa chiếm khoảng 205 tỷ USD.

Kết quả này có ý nghĩa đặc biệt khi đặt trong bối cảnh kinh tế toàn cầu nhiều rủi ro: tăng trưởng chậm lại tại các thị trường lớn, căng thẳng địa chính trị kéo dài, chuỗi cung ứng toàn cầu tiếp tục phân mảnh, xuất khẩu và dòng vốn FDI đối mặt với nhiều áp lực khó lường. Trong bối cảnh đó, thị trường trong nước ngày càng được nhìn nhận như “mặt trận chính”, ít phụ thuộc và bị tác động bởi các cú sốc bên ngoài.

Theo ông Nguyễn Văn Thi, Phó Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp công nghiệp vừa và nhỏ Việt Nam (VASMIE), nếu chỉ nhìn thị trường nội địa dưới góc độ quy mô và sức mua thì chưa đủ. “Vấn đề then chốt là năng lực tổ chức và điều tiết thị trường, từ hệ thống phân phối, logistics, tiêu chuẩn chất lượng đến dữ liệu tiêu dùng. Một thị trường lớn chỉ thực sự bền vững khi các dòng chảy hàng hóa, tiền tệ và thông tin được vận hành minh bạch, hiệu quả và có khả năng tự điều chỉnh trước biến động”, ông Thi nhấn mạnh.

Về cơ cấu, bán lẻ hàng hóa vẫn giữ vai trò chủ đạo, chiếm khoảng 76,2% tổng mức bán lẻ, tương đương 5.405 nghìn tỷ đồng. Tuy nhiên, điểm đáng chú ý là nhóm dịch vụ, gồm lưu trú, ăn uống và du lịch đang tăng trưởng nhanh hơn, đạt mức 12 - 14% trong năm 2025. Xu hướng này phản ánh quy luật tiêu dùng của một nền kinh tế đang phát triển, đó là khi thu nhập tăng, chi tiêu cho dịch vụ, trải nghiệm và đời sống tinh thần ngày càng mở rộng.

Theo bà Nguyễn Dạ Quyên, Giám đốc Công ty tư vấn quản trị chuỗi cung ứng CEL, điểm đáng chú ý là người tiêu dùng không cắt giảm chi tiêu một cách đồng loạt, mà chuyển sang ưu tiên những quyết định mua sắm có tính linh hoạt cao, vòng đời ngắn và khả năng kiểm soát chi phí tốt hơn. Ngược lại, các khoản chi mang tính dài hạn hoặc phụ thuộc nhiều vào kỳ vọng thu nhập tương lai được cân nhắc thận trọng hơn.

Ở góc độ chuỗi cung ứng, bà Quyên cho rằng, hành vi này chịu tác động rõ nét từ biến động chi phí đầu vào, logistics và các yếu tố thương mại, khiến mặt bằng giá trong ngắn hạn trở nên khó dự đoán. Đồng thời, quá trình chuẩn hóa sản xuất, truy xuất nguồn gốc và áp dụng các chuẩn mực thị trường đang làm rõ hơn “giá thật” của hàng hóa, buộc cả doanh nghiệp và người tiêu dùng phải điều chỉnh cách ra quyết định.

Đáng chú ý, mô thức này không chỉ diễn ra tại Việt Nam mà cũng được ghi nhận tại nhiều thị trường đang chuyển trạng thái trên thế giới, nơi tiêu dùng dịch chuyển theo hướng chọn lọc rủi ro và ưu tiên giá trị sử dụng thay vì mở rộng chi tiêu đại trà.

Từ nửa cuối năm 2025, khi môi trường vận hành dần ổn định hơn và đầu tư công được đẩy mạnh giải ngân, sức mua trong nước đã xuất hiện những tín hiệu cải thiện mang tính chọn lọc. Theo bà Quyên, thị trường nội địa chỉ thực sự trở thành động lực tăng trưởng bền vững khi tiêu dùng dịch chuyển từ tăng về lượng sang tăng về chất, dựa trên các chuỗi cung ứng minh bạch, linh hoạt và có khả năng thích ứng với biến động.

Một chuyển dịch lớn khác là sự trỗi dậy của thương mại điện tử (TMĐT). Năm 2025, doanh thu TMĐT trong nước ước đạt khoảng 830 nghìn tỷ đồng, tương đương 32 tỷ USD, chiếm khoảng 12% tổng mức bán lẻ. Tỷ lệ người tiêu dùng mua sắm trực tuyến lên tới 67%, phản ánh sự thay đổi căn bản trong hành vi tiêu dùng. TMĐT không chỉ phát triển ở đô thị mà đang lan nhanh về nông thôn, vùng sâu, vùng xa, mở rộng không gian thị trường cho doanh nghiệp và hộ kinh doanh trong nước.

Song song với đó là sự mở rộng nhanh của các chuỗi bán lẻ hiện đại. Theo ghi nhận của Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước, các tập đoàn lớn trong và ngoài nước như Central Retail, Aeon, WinCommerce, Saigon Co.op, Bách Hóa Xanh… liên tục mở rộng mạng lưới, không chỉ ở thành phố lớn mà cả khu vực nông thôn. Đáng chú ý, nhiều doanh nghiệp nội ưu tiên tỷ lệ hàng Việt trên 90%, góp phần thúc đẩy nội địa hóa chuỗi cung ứng và nâng đỡ sản xuất trong nước.

Tuy vậy, kênh truyền thống (chợ và cửa hàng nhỏ lẻ) vẫn chiếm khoảng 67 - 70% thị phần. Điều này cho thấy, thị trường nội địa Việt Nam vừa năng động, vừa phân mảnh, đặt ra yêu cầu cao về tổ chức lại hệ thống phân phối theo hướng hiện đại nhưng bao trùm.

Mở ra không gian tăng trưởng đủ lớn, nâng đỡ nền kinh tế trong dài hạn

Tuy nhiên, theo các chuyên gia, để thị trường nội địa thực sự trở thành động lực tăng trưởng dài hạn, không thể chỉ trông chờ vào quy mô dân số lớn hay sức mua tăng tự nhiên. “Điều kiện tiên quyết là nâng cao chất lượng tăng trưởng của thị trường”, TS Khúc Đại Long (Khoa Marketing, Trường Đại học Thương mại) nhấn mạnh.

Theo ông Long, trước hết, cần củng cố niềm tin tiêu dùng thông qua ổn định việc làm, thu nhập và môi trường kinh doanh minh bạch. Khi người dân cảm thấy an tâm về tương lai, tiêu dùng sẽ chuyển từ “phòng thủ” sang “chủ động”, từ tiết kiệm sang chi tiêu cho chất lượng sống.

Ông Long cho rằng, chuyển đổi số phải được xem là hạ tầng mềm của thị trường nội địa. TMĐT, thanh toán không dùng tiền mặt, logistics thông minh, quản trị bằng dữ liệu lớn và trí tuệ nhân tạo sẽ không còn là lựa chọn, mà là tiêu chuẩn bắt buộc. “Doanh nghiệp chậm số hóa sẽ dần mất ưu thế và có thể bị loại khỏi cuộc chơi, ngay trên sân nhà”, ông Long khẳng định.

Chung quan điểm, ông Thi cũng cho rằng, thị trường nội địa chỉ bền vững khi gắn chặt với năng lực sản xuất trong nước. Nội địa hóa chuỗi cung ứng, phát triển công nghiệp hỗ trợ, logistics và hệ thống phân phối hiện đại sẽ giúp giảm phụ thuộc bên ngoài, đồng thời giữ lại giá trị gia tăng trong nước.

“Xu hướng tiêu dùng xanh, tiêu dùng có trách nhiệm theo đó sẽ ngày càng rõ nét. Người tiêu dùng đòi hỏi cao hơn về nguồn gốc, chất lượng, tác động môi trường và xã hội của sản phẩm. Đây vừa là thách thức, vừa là cơ hội để doanh nghiệp Việt tái cấu trúc sản xuất, xây dựng thương hiệu dài hạn”, ông Thi nhấn mạnh.

Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước dự báo, đến năm 2030, tỷ trọng bán lẻ qua kênh hiện đại có thể đạt khoảng 40%; TMĐT chiếm khoảng 15% tổng doanh thu bán lẻ; thị trường sẽ hình thành 4 - 5 tập đoàn bán lẻ lớn giữ vai trò dẫn dắt. Điểm bán không chỉ là nơi mua sắm, mà trở thành không gian trải nghiệm, dịch vụ tổng hợp rõ nét tại các đô thị.

Từ “giải pháp tình thế” trong giai đoạn khó khăn, thị trường nội địa đang bước vào vai trò trụ cột chiến lược của nền kinh tế. Con đường phía trước không bằng phẳng, nhưng với quy mô 269 tỷ USD hôm nay và tầm nhìn 450 tỷ USD vào năm 2030, thị trường nội địa Việt Nam đang mở ra một không gian tăng trưởng đủ lớn để nâng đỡ nền kinh tế trong dài hạn, nếu được dẫn dắt đúng hướng, bằng chính sách nhất quán và năng lực thực chất của doanh nghiệp trong nước.